Antwerpen werd in de eerste dagen van september 1944 bevrijd door de geallieerden. Ook in Merksem werd aanvankelijk feest gevierd. Maar omdat de Engelse en Canadese troepen niet over het Albertkanaal geraakten duurde de oorlog in Merksem een maand langer. Pas in de nacht van 2 op 3 oktober lukte het de geallieerden het Albertkanaal bij Merksem over te steken. Na een dag zware stadsgevechten in Oud-Merksem was ook ons district (toen nog een aparte gemeente) vrij.

Aan de hand van een dagboeken van verschillende Merksemnaren die het allemaal meemaakten vertellen we u het verhaal van die verschrikkelijke september 1944.

05/09 - Merksem, september 1944
“We zitten met onze neus op een oorlog te kijken”

Maandag 4 september 1944 - De geallieerden zijn er.

Ze zijn er.

Antwerpen is bevrijd door de Engelsen!

Straks zijn de Tommies hier.

Op de toren van de kathedraal wappert een Belgische reuzenvlag.

Dezelfde brandweerman die in 1940 de gehate nazivlag heeft moeten hijsen, mag nu weer de Belgische driekleur laten wapperen boven de Sinjorenstad.

Voor de 'zwarten' in onze gemeente is het spel uit.

Mannen van De Vlag, de Duits-Vlaamse arbeidsgemeenschap, zie ik in opgeëiste vrachtwagens wegrijden, de revolver in de hand.

Omdat de IJzerbrug door de Duitsers aan stukken was geschoten en de andere bruggen door zwaar geschut werden verdedigd geraakten de geallieerden een maand lang niet over het Albertkanaal

Nog maar een week geleden hadden ze hun nieuw lokaal ingehuldigd en was er nog een optocht van de Hitlerjeugd en de Dietse Meisjesscharen geweest.

En nu verlaten de ratten het zinkende schip.

We eten patatjes met gestampte peekes...

Onze aardappelvoorraad raakt op, de peekes zijn oud...

Al een geluk dat de boeren van Merksem enige dagen hiervoor rogge, tarwe en erwten hebben verkocht.

Gelukkig hebben we ook nog een zwarte voorraad gehamsterd.

Geld maakt wit wat zwart was.

De bevolking profiteert van de aftocht van de Duitsers.

Ze gaat over tot de plundering van de magazijnen aan het Albertkanaal.

Zelfs stoelen, lessenaars, kachels, kantoorbenodigdheden... worden meegenomen.

Alles wat door de vijand was aangeslagen, is nu van iedereen, denkt het volk.

Kun je ze helemaal ongelijk geven na voer jaar oorlog en honger?

A la guerre, comme à la guerre.

Vanaf het domein Groenendaal hielden de Duitsers met zware artillerie de brug van het Sportpaleis onder schut. De kandijfabriek van Ghys & De Ridder (nu Candico) stond midden in de vuurlinie.

Van de dokken komen mensen met kisten wijn en sterke drank, hun zakken vol flessen.

Ze beginnen al uitbundig de bevrijding te vieren...

Ook de uniformenfabriek Reitz wordt geplunderd.

Velen lopen met balen textiel over straat, wit textiel...

"Genoeg textiel om voor het hele Duitse leger witte vlaggen te maken," gekscheert een kameraad, "zo zal de oorlog vlug gedaan zijn."

Op de hoek van de Bredabaan, Groenendaallaan en Minister Delbekelaan staat een Duits artilleriekanon met de loop gericht naar de brug van het Sportpaleis.

Aan een draad van de tram hangt een witte wimpel.

Sommigen menen al dat de Duitsers zich hebben overgegeven, maar weldra blijkt dat een soldaat een gepikte baal afgepakt heeft van een Belg en die coleirig aan flarden heeft geschoten. Die baal bedoel ik...

Zo is die wimpel daarboven geraakt.

De Duitsers zijn natuurlijk doodsbenauwd nu Antwerpen bevrijd is, de meesten doen het in hun moffenbroek.

Wanneer enkele wehrmachtsoldaten het geluid horen van een tank die de brug van het Sportpaleis komt afgebold, lopen ze als hazen naar de schuilplaatsen.

De Merksemnaren blijven in het deurgat doodgemoedereerd staan kijken. Het zijn immers de geallieerden die daar aankomen.

Maar het blijkt een groene Duitse tank die rustig verder rijdt richting Nederland.

“Nog maar een week geleden hadden ze hun nieuw lokaal ingehuldigd en was er nog een optocht van de Hitlerjeugd en de Dietse Meisjesscharen geweest.”

De gevluchte Duitse soldaten komen beschaamd terug, maar de kameraden in de tank zien hen nog niet staan.

Sommige mannen dragen al een driekleurig lintje op de revers van hun jassen.

In de etalages op de Bredabaan prijken Belgische linten, ook daar waar men weet dat de baas in de oorlog Duitse sympathieën had.

De telefoon werkt terug.

Om 12u00 liggen de fabrieken stil, om 13u00 rijden de trams naar hun depot.

Om 15u00 zegt men dat Antwerpen bevlagd is.

We verwachten de Engelsen.

Het is 17u00.

De Duitsers sleuren kanonnen aan, maar in de verkeerde richting.

Ze keren terug!

Hoe kan dat nu?

Ik zie met lede ogen hoe een Duitse veldgrauw een Belgische vlag laat inhalen.

Mijn schoonbroer komt vertellen dat het volk de school van St. Bartholomeus, die door de Duitsers is verlaten, aan het plunderen is.

Daar wil ik bij zijn!

Met mijn passierschein van de Ortskommandantur kan ik me vrij door Merksem bewegen.

Het gepeupel stormt op het gebouw los.

Handen grijpen en geven alles wat ze kunnen pakken door.

Lichamen van mannen, vrouwen en kinderen rekken gespannen, rijzen op, sleuren weg, verdwijnen in opengehouden deuren.

Monden roepen, snauwen, bijten van zich af, brullen.

In hun koortsige haast worden gedaantes opzij geworpen, storten vooroer, worden vertrappeld.

Gevloek en gehuil.

Een tank begin te mitrailleren.

Ik hoor de kogels tegen de muur ketsen.

De Duitsers bestoken de witte brigade.

De frontlijn ligt in Merksem!

Er drijven grote rookwolken boven de haven.

Het brandt er.

Het Duitse geschut bestookt het noorden van Antwerpen.

We zitten met onze neus op een oorlog te kijken en in de donkere nacht die volgt kunnen we duidelijk het geroep horen van de jubelende menigte in Antwerpen.

Alle dagboeken

4 september:

“We zitten met onze neus op een oorlog te kijken”

5 september: “Plots stond zij daar aan de deur met aan haar hand een Duits soldaatje van 19!”
6 september “Tussen 10u00 en 12u00 is er vreemd genoeg altijd een pauze om te winkelen”
7 september “De kleine man, of hij nu Duitser of Belg is, die wordt altijd misbruikt door de groten”
8 + 9 + 10 september “Lijken die reeds een week op de openbare weg liggen...”
11 september “Brood op de zwarte mark kost tot 40 frank”
12 september “Op hem stortte een werkmakker met verbrijzelde hersenpan, zodat de hersenen op hem neerkwamen”
13+ 14 september “Hoe lang gaat dit nog duren? Hoe lang??”
15 september “Wir wollen zu den Tommies überlaufen”
16 + 17 + 18 september “Merksem wacht...”
19 september “We laden de dode op de brancard en spreiden er zorgvuldig een laken over”
20 september “Eerst komt er geklop en dan een stem die zegt: 'Hier Londen'”
21 september “Met paard en kar wordt voedsel gehaald”
22 september “Is dit echt waar?”
23+24+25 september “Ze zijn overal over het kanaal, behalve bij ons”
26 september “Er vallen Engelse bommen op de Rerum Novarumlaan en de Azalealei”
27 september “Er zijn al 67 doden gekist en begraven in de tuin van het ziekenhuis”
28 september “Een krijgsgevangen Canadees wordt weggebracht”
29 september “Er duiken steeds vaker verzetsstrijders op in Merksem”
30 september,
1+2 oktober
“Er rijden Engelse tanks op de Bredabaan”

Geschiedenis Van Merksem

Een uiterst vlot en boeiend verhaald standaard- werk over de plaatselijke geschiedenis van onze gemeente, dat ook het grote publiek met genoegen zal lezen en herlezen.

Meer info...

Modern Bouwen In Brasschaat: 1945-1975

Brasschaat wordt door velen geïdentificeerd met riante villawijken. De basis daarvoor is in de jaren dertig van vorige eeuw gelegd. Veel minder bekend is de modernistische architectuur die in de periode tussen de twee wereldoorlogen ook aan de groene rand

Meer info...

Schoten in beeld

Meer info...

Deurne & Borgerhout

Een werk dat elkeen, die Deurne en Borgerhout een warm hart toedraagt moet lezen. Het beschrijft in een boeiende en vlotte stijl de ontwikkeling van deze gemeenten sedert hun ontstaan tot aan het einde van de vorige eeu

Meer info...

Groeten Uit Borgerhout

In 1994 schreef Humo dat de buurt rond het Krugerpark de ´´Bronx´´ van Borgerhout was. Al wie het ontkende, kreeg te horen: ´´Als het er zo goed is, ga er dan wonen!´´ Walter Lotens deed het, trok naar die zogenaamd grimmige, multiculturele buurt, maar on

Meer info...

terug start reageer lees de reacties
   

Omhoog

privacybeleid

Omhoog

©ALP

web
analytics

Adverteren