Antwerpen werd in de eerste dagen van september 1944 bevrijd door de geallieerden. Ook in Merksem werd aanvankelijk feest gevierd. Maar omdat de Engelse en Canadese troepen niet over het Albertkanaal geraakten duurde de oorlog in Merksem een maand langer. Pas in de nacht van 2 op 3 oktober lukte het de geallieerden het Albertkanaal bij Merksem over te steken. Na een dag zware stadsgevechten in Oud-Merksem was ook ons district (toen nog een aparte gemeente) vrij.

Aan de hand van een dagboeken van verschillende Merksemnaren die het allemaal meemaakten vertellen we u het verhaal van die verschrikkelijke september 1944.

02/10 - Merksem, september 1944
“Er rijden Engelse tanks op de Bredabaan”

Zaterdag 30 september 1944 - Vliegtuigen laten hun lichte bommen vallen en veroorzaken branden in de Gagelvelden- en de Kluizeveldenstraat.

Nu de vijand ook van boven wordt bestookt, vinden ze nergens nog een schuilplaats.

Het volk maakt hier vanaf 's morgensvroeg weer gebruik van om aan het plunderen te slaan.

De magazijnen van de oliefabriek Dandeloy, de Welvaart en Boost worden opengebroken.

Het gepeupel loopt beladen met suiker, stroop, peperkoek, tabak, sigaren en sigaretten, die soms aan de schoenen bleven plakken, bloem en wat al nog voorbij.

Verzetsleden rukken ter hoogte van het Sportpaleis op richting Merksem

Volgeladen handwagens worden weggereden.

Eerlijke mensen volgen verbijsterd de woeste jacht van de roofdieren.

Vanwaar is al dit kantjesvolk nu opgedoken, denk ik, dat potten gelei, waspoeder, nieuwe lederen emmers, koffie, dozen suiker, schoenpoets en zo meer wegsleept.

Zelfs een stofzuiger en nieuwe fietsbanden zijn buitgemaakt.

De politie is niet te zien, die was trouwens tijdens de hele belegeringsperiode niet te zien.

Ook goed bemiddelden sleuren allerlei spullen weg.

En die moeten ons het voorbeeld geven.

Verschillende mensen vallen van de ladder, vallen te pletter.

Men gooit kisten naar beneden.

Een vrouw komt met een kist op een primitief karretje langs een mijnenveld gereden.

De kist stort op een mijn, een geweldige ontploffing.

Achteraf telt een Rode Kruis-helper vier doden en verschillende gekwetsten.

Dat was een afgrijselijk beeld, veroorzaakt door het volk zelf.

Enkele onbekende verzetsleden aan de Dokken

Sommigen pakken alles.

De grootste voorraad uit de fabrieken wordt geroofd om met woekerwinst te verkopen.

Tussen het volk ziet men een Duitser op een motorfiets.

Hij plundert zelf ook mee.

Hij rijdt gedurig van de fabriek naar de Oude Barreel waar hij de opgepikte boter gaat verkopen: 6 kg voor 300 franc!

Later wordt hij neergeschoten door verzetslieden.

Men vindt duizenden franken in zijn portefeuille.

De Witte Brigade-mannen komen te voorschijn en roepen dat het offensief gaat beginnen.

Engelse vliegtuigen vallen in duikvlucht met hun boordwapen de Duitse stellingen aan, maar niet alle salvo's zijn raak...

Na een salvo dat het gasthuis treft besluit Dr. Timmermans om extra Rode Kruis-vlaggen op het St.Bartholomeusgasthuis te plaatsen.

Veel moffen met witte vlaggetjes geven zich over.

Enkele Duitsers vluchten met een vlot over het kanaal waardoor een gedeelte van het Albertkanaal niet langer bewaakt is en de oversteek naar Antwerpen vrij is.

's Nachts wordt alles weer rustig.

Wat zal de dag van morgen brengen?

1 oktober 1944
De nacht is buitengewoon kalm gebleven.

Hebben soldaten ook kantooruren?

Het uitschot blijft plunderen.

Het geschut blijft de hele ochtend rustig dus ze kunnen ongehinderd hun gang gaan.

Er wordt gevochten, gestampt en geslagen temidden van de opgestapelde goederen.

Buiten achtervolgt een man een vrouw in een ruzie over een kist van dit of dat.

De vrouw vlucht een mijnenveld in en de man gaat achter haar aan.

Een van de vijf compagnies verzetsleden in het grotendeels bevrijde Merksem, op het erf van boer Lathauwers.

Beid trappen op een mijn en overlijden enkele uren later.

De brandweer wil met de waterspuit de plunderaars wegjagen, maar door de mijnvelden aan de dokken geraken ze niet tot aan het water.

Enkele leden van het verzet schieten in de lucht, maar het maakt geen enkele indruk.

'Hongerige magen hebben geen oren,' zo zegt het spreekwoord.

Geen Duitser laat zich meer zien.

Waar zijn ze gebleven?

In de middag wordt er weer gebombardeerd door de Engelsen.

Het Duitse hoofdkwartier op de Calixbergh is ontruimd en er zijn nog maar weinig Duitsers die de stellingen bemannen.

We vragen ons af waarom Merksem nu niet door de Engelsen ingenomen wordt.

's Avonds wanneer alle plunderaars hun holen weer opgezocht hadden zijn we met enkele mensen van het Rode Kruis een kijkje gaan nemen in de Welvaart.

De vloer was een grote, plakkerige brij van confituur, koffie en bloem.

Wat ons verbaasde was dat er klaarblijkelijk zeer veel sigaretten lagen opgeslagen, terwijl wij enkele weken terug aan de bevoorrading hadden gevraagd om sigaretten voor de gekwetsten in het gasthuis.

Toen werd er gezegd dat die er niet waren, nu vallen ze en masse in handen van het rapaille, terwijl wij er velen mee hadden kunnen blij maken.

Wat later bieden vier politieagenten in burger zich aan bij het St. Bartholomeusgasthuis om eventuele plunderingen tegen te gaan.

Waarom nu pas?

En waarom hier?

En waar zijn hun uniformen?

Een agent in burger maakt geen indruk, want het is niet de man die gezag inboezemt, maar het uniform.

Na middernacht zoeven er granaten over Merksem - van zuid naar noord.

Er is een hevig gevecht gaande.

Maandag 2 oktober
Om drie uur vanochtend zijn Canadese soldaten van het Royal Regiment of Canada samen met een bataljon van het verzet onder bevel van 'Harry' Colson het Albertkanaal overgestoken ter hoogte van de Deuzeld.

Langs het westen aan de Groenendaallaan komen verzetsleden met hulp van de Essex Scottisch Merksem binnen.

Ook verzetslieden die al in Merksem waren schoten in actie.

Een dertigtal Duitsers stapt uit een camion en verschanst zich op de Bredabaan ter hoogte van de Deurnsebaan.

De straatgevechten zijn begonnen.

Er wordt hevig geschoten.

Om 10u00 krijgt het St. Bartholomeusgasthuis drie voltreffers.

Er zijn verschillende gewonden.

“Er rijden Engelse tanks op de Bredabaan”

De Canadezen rukken snel op en dringen de Duitsers steeds verder terug, maar er zijn veel SS'ers bij en die geven zich niet gemakkelijk over.

Nu rijden ook de eerste tanks, camions en zware stukken geschut via de Groenendaallaan Merksem binnen.

Snel volgen ook ambulances van de Antwerpse ziekenhuizen om de gekwetsten te vervoeren.

De laatste Duitsers die zich hadden verschanst in de St. Bartholomeuskerk en in het kasteel Groenendaal worden tot overgave gedwongen.

Aan de Oude Barreelei en op de Deuzeld wordt echter nog hevig gevochten.

De SS ontziet niemand en haalt in de Salvialei willekeurig mannen uit de huizen om mee te helpen.

De ganse nacht door wordt er nog gevochten, want hier en daar zitten Duitsers die niet capituleren.

Op de eerste dag van de straatgevechten zijn er 152 Duitsers gesneuveld.

Bij het verzet zijn 13 doden en 10 zwaargewonden.

Het is ongelooflijk wat er gebeurd is.

Een paar dagen geleden leek het ondraaglijk te worden en nu is het bijna voorbij.

Er rijden Engelse tanks op de Bredabaan en er zijn hier en daar Belgische vlaggen uitgehangen.

Het verlaten en zo droevige Merksem van gisteren krijgt weer een feestelijk uitzicht: druk pratende mensen, roepend en jubelend, blijde gezichten en dartele kinderen.

Bij ons in het gasthuis worden nu ook Duitse en Canadese gewonden binnengebracht en om middernacht komt een Canadese dokter ze onderzoeken.

Hij neemt er per ambulance drie mee naar Antwerpen en belooft verband- en geneesmiddelen mee te nemen wanneer hij de andere drie komt halen.

Nog steeds schiet een Duitse batterij van heel ver naar Merksem, maar het ergste leed is geleden.

Morgen wordt vast een bewogen dag.

Alle dagboeken

4 september:

“We zitten met onze neus op een oorlog te kijken”

5 september: “Plots stond zij daar aan de deur met aan haar hand een Duits soldaatje van 19!”
6 september “Tussen 10u00 en 12u00 is er vreemd genoeg altijd een pauze om te winkelen”
7 september “De kleine man, of hij nu Duitser of Belg is, die wordt altijd misbruikt door de groten”
8 + 9 + 10 september “Lijken die reeds een week op de openbare weg liggen...”
11 september “Brood op de zwarte mark kost tot 40 frank”
12 september “Op hem stortte een werkmakker met verbrijzelde hersenpan, zodat de hersenen op hem neerkwamen”
13+ 14 september “Hoe lang gaat dit nog duren? Hoe lang??”
15 september “Wir wollen zu den Tommies überlaufen”
16 + 17 + 18 september “Merksem wacht...”
19 september “We laden de dode op de brancard en spreiden er zorgvuldig een laken over”
20 september “Eerst komt er geklop en dan een stem die zegt: 'Hier Londen'”
21 september “Met paard en kar wordt voedsel gehaald”
22 september “Is dit echt waar?”
23+24+25 september “Ze zijn overal over het kanaal, behalve bij ons”
26 september “Er vallen Engelse bommen op de Rerum Novarumlaan en de Azalealei”
27 september “Er zijn al 67 doden gekist en begraven in de tuin van het ziekenhuis”
28 september “Een krijgsgevangen Canadees wordt weggebracht”
29 september “Er duiken steeds vaker verzetsstrijders op in Merksem”
30 september,
1+2 oktober
“Er rijden Engelse tanks op de Bredabaan”

Geschiedenis Van Merksem

Een uiterst vlot en boeiend verhaald standaard- werk over de plaatselijke geschiedenis van onze gemeente, dat ook het grote publiek met genoegen zal lezen en herlezen.

Meer info...

Modern Bouwen In Brasschaat: 1945-1975

Brasschaat wordt door velen geïdentificeerd met riante villawijken. De basis daarvoor is in de jaren dertig van vorige eeuw gelegd. Veel minder bekend is de modernistische architectuur die in de periode tussen de twee wereldoorlogen ook aan de groene rand

Meer info...

Schoten in beeld

Meer info...

Deurne & Borgerhout

Een werk dat elkeen, die Deurne en Borgerhout een warm hart toedraagt moet lezen. Het beschrijft in een boeiende en vlotte stijl de ontwikkeling van deze gemeenten sedert hun ontstaan tot aan het einde van de vorige eeu

Meer info...

Groeten Uit Borgerhout

In 1994 schreef Humo dat de buurt rond het Krugerpark de ´´Bronx´´ van Borgerhout was. Al wie het ontkende, kreeg te horen: ´´Als het er zo goed is, ga er dan wonen!´´ Walter Lotens deed het, trok naar die zogenaamd grimmige, multiculturele buurt, maar on

Meer info...

terug start reageer lees de reacties
   

Omhoog

privacybeleid

Omhoog

©ALP

web
analytics

Adverteren