Antwerpen - Merksem - September 1944 - “Merksem wacht...”

Antwerpen werd in de eerste dagen van september 1944 bevrijd door de geallieerden. Ook in Merksem werd aanvankelijk feest gevierd. Maar omdat de Engelse en Canadese troepen niet over het Albertkanaal geraakten duurde de oorlog in Merksem een maand langer. Pas in de nacht van 2 op 3 oktober lukte het de geallieerden het Albertkanaal bij Merksem over te steken. Na een dag zware stadsgevechten in Oud-Merksem was ook ons district (toen nog een aparte gemeente) vrij.

Aan de hand van een dagboeken van verschillende Merksemnaren die het allemaal meemaakten vertellen we u het verhaal van die verschrikkelijke september 1944.

18/09 - Merksem, september 1944
“Merksem wacht...”

Zaterdag 16 september 1944 - De fabrieken 'Huile Imperial' en 'Dandeloy', waar enkele honderden vluchtelingen een onderkomen gevonden hadden, moeten op bevel van de Duitsers ontruimd worden.

De soldaten gaan er zichzelf in nestelen.

Weer vluchten honderden mensen naar het noorden of richting Tuinwijk en vinden ze zo elders een onderdak.

In het begin van de maand werden de kermisattracties afgebroken en stonden ze klaar om te vertrekken.

Omdat ze geen kant op konden staan ze er nu nog en waarschijnlijk daarom werd vanavond het St. Franciscusplein door de Engelsen beschoten.

Er waren vele gekwetsten, waaronder mijn vader, apotheker René Meyer.

De mouterij van Dandeloy op de Noordkaai, hier op een foto uit 1948

Hij was medicamenten gaan rondbrengen en stond even te praten met pastoor Taeymans toen werd getroffen door rondvliegende schrapnellen.

Ook de Deuzeld werd getroffen door verschillende obussen.

Alle hulpdiensten lopen door de beschietingen constant gevaar wanneer ze zich op straat begeven.

Vandaag raakte brancardier Marcel Aerts gewond en moest zijn rechterarm afgezet worden.

Hij was reeds de tweede ambulancier die gekwetst raakte.

Zondag 17 september 1944
Vanaf het Fort Van Merksem schieten de Duitsers bijna dagelijks naar de overkant van het Albertkanaal.

De meeste projectielen kwamen neer in de Deurne en de omgeving van het Sportpaleis.

Vluchtelingen op de Bredabaan

Ook de bewoners van de Luchtbal kregen hun deel.

Dit zijn natuurlijk de plaatsen waar de Duitsers invallen konden verwachten.

Geregeld hebben ook schermutselingen plaats tussen de geallieerden en de Duitsers, en dit aan de kant van de Luchtbal en in de polders van Merksem.

In het ziekenhuis werken hoofddokter Timmermans bijgestaan door de dokters Hendrickx, Willekens en Wouters onverdroten voort.

Gewonden en doden worden opgehaald met een brancard op wielen voorzien van een rode kruisvlag.

Het gammele vooroorlogse Ford-vrachtwagentje van Winterhulp wordt nu ook gebruikt als ambulancewagen voor het vervoeren van gewonden naar het St. Jozefziekenhuis in Kapellen.

Daar worden de verbandmiddelen gesteriliseerd en terug naar Merksem gebracht.

Sommige andere vrachtwagens rijden op hout, de benzine is op!

Maandag 18 september
Het St. Eduardusinstituut is kort na de middag getroffen, meester Louis De Meyer wordt voor zijn klas dodelijk gewond.

Tijdens hetzelfde bombardement vallen er ook obussen vlakbij het gasthuis.

Er verschijnen Britse vliegtuigen die de Duitse stellingen op het Fort, in de polders en andere plaatsen mitrailleren.

Het steunpunt van het Rode Kruis, Bredabaan 586, in september '44

Mijn vrouw vertelt me van een zwarte die met een ploertendoder is bewerkt.

Zijn zoontje sprong voor zijn vader in de bres.

Zou de straat gaan oordelen?

's Nachts worden er ook elf koeien uit de wei gepikt door het gepeupel.

De Witte Brigade kreeg geen kans er beslag op te leggen.

Nu en dan spelen wij voor brandweerman.

Daar de watertoevoer is afgesloten moet de bevolking zich redden met pompen daar waar een waterput is.

De dagen volgen elkaar op.

Merksem wacht.

Het wachten duurt reeds twee weken.

Alle dagboeken

4 september:	“We zitten met onze neus op een oorlog te kijken”
5 september:	“Plots stond zij daar aan de deur met aan haar hand een Duits soldaatje van 19!”
6 september	“Tussen 10u00 en 12u00 is er vreemd genoeg altijd een pauze om te winkelen”
7 september	“De kleine man, of hij nu Duitser of Belg is, die wordt altijd misbruikt door de groten”
8 + 9 + 10 september	“Lijken die reeds een week op de openbare weg liggen...”
11 september	“Brood op de zwarte mark kost tot 40 frank”
12 september	“Op hem stortte een werkmakker met verbrijzelde hersenpan, zodat de hersenen op hem neerkwamen”
13+ 14 september	“Hoe lang gaat dit nog duren? Hoe lang??”
15 september	“Wir wollen zu den Tommies überlaufen”
16 + 17 + 18 september	“Merksem wacht...”
19 september	“We laden de dode op de brancard en spreiden er zorgvuldig een laken over”
20 september	“Eerst komt er geklop en dan een stem die zegt: 'Hier Londen'”
21 september	“Met paard en kar wordt voedsel gehaald”
22 september	“Is dit echt waar?”
23+24+25 september	“Ze zijn overal over het kanaal, behalve bij ons”
26 september	“Er vallen Engelse bommen op de Rerum Novarumlaan en de Azalealei”
27 september	“Er zijn al 67 doden gekist en begraven in de tuin van het ziekenhuis”
28 september	“Een krijgsgevangen Canadees wordt weggebracht”
29 september	“Er duiken steeds vaker verzetsstrijders op in Merksem”
30 september, 1+2 oktober	“Er rijden Engelse tanks op de Bredabaan”