De geschiedenis van Ekeren

Deelgemeente in België
Situering
Provincie	Antwerpen
Gemeente	Antwerpen
Coördinaten	51°16'N  4°25'E
Algemeen
Oppervlakte	8,07 km²
Inwoners (31/12/2006)	22.326 (2767 inw/km²)
Mannen	49,07 %
Vrouwen	50,93 %
Overig
Postcode	2180
Netnummer	03
Portaal België

Ekeren is een plaats in België en een district van Antwerpen.

Geschiedenis

De prehistorie

Het huidig Ekers grondgebied kent een geschiedenis die veel verder teruggaat dan het ontstaan van de huidige dorpskern in de Middeleeuwen. Het archeologisch onderzoek dat de voorbije decennia werd uitgevoerd toont een vrijwel continue bewoningsgeschiedenis aan. Sporen uit de steentijd, de brons- en ijzertijd, de Gallo-Romeinse periode, de Middeleeuwen en de postmiddeleeuwse periode kwamen her en der aan het licht.[1]

Heerlijkheid Ekeren

Ekeren werd waarschijnlijk eind 7e eeuw door de heilige Lambertus van Maastricht gekerstend. Tot het einde van de 13e eeuw maakte Ekeren deel uit van het bisdom Luik in de dekenij van Hilvarenbeek.

Het grondgebied van de oude heerlijkheid Ekeren omvatte het huidige district Ekeren, de gemeenten Hoevenen, Brasschaat en Kapellen met nog een stuk gebied dat thans aan het stedelijk district Antwerpen behoort. De heerlijkheid was één der grootste van het hertogdom Brabant. De oudste vermelding van Ekeren dateert van het jaar 1155. Op het einde van de 15e eeuw was Ekeren verdeeld onder drie heren. In het begin van de 16e eeuw trad daar verandering in. De samenvoeging van het ganse grondgebied werd door aankoop een voldongen feit.

Slag bij Ekeren

In 1703 vond in de Spaanse Successieoorlog bij Ekeren een treffen plaats tussen een Frans en een Nederlands leger. Het zag er voor het geallieerde (Nederlandse) leger lange tijd slecht uit, vooral toen de bevelhebber (Jacob van Wassenaer Obdam (1645-1714)) gescheiden raakte van zijn troepen en in paniek naar Breda vluchtte. Uiteindelijk eindigde deze schermutseling onbeslist. Van Wassenaer Obdam heeft daarna geen bevelhebberschap meer opgedragen gekregen.

Gemeente Ekeren

De Franse revolutie op het einde van de 18e eeuw stelde een einde aan de oude instellingen. Onder de nieuwe bewindhebbers werd Ekeren een gemeente en ressorteerde onder het Twee Neten-departement. In 1795 werden Hoevenen en Kapellen losgemaakt van Ekeren en bij de municipaliteit van Stabroek gevoegd. De gemeente Hoevenen werd in 1828 afgeschaft. Haar grondgebied werd verdeeld onder Ekeren en Kapellen. Brasschaat werd een zelfstandige gemeente in 1830. In 1846 werd een groot stuk van Ekeren bij Kapellen gevoegd : de wijken Essenhout, Den Hoorn, Kapelsestraat, Franse Heide. In 1866 werd Hoevenen terug zelfstandig. Door de uitbreiding van de haven werd in 1914 en 1929 opnieuw een groot gedeelte grondgebied afgestaan, ditmaal aan de stad Antwerpen.

District Ekeren

Op 1 januari 1983 houdt de zelfstandige gemeente Ekeren op te bestaan. Het grootste gedeelte wordt bij de stad Antwerpen gevoegd, de rest bij de gemeente Kapellen.

In de districtsraad en bij de Ekerse bevolking is er een sterke tendens om terug te keren naar een zelfstandige gemeente Ekeren, veel meer dan dat in andere Antwerpse districten het geval is.

Demografie

Ekeren heeft 22.326 inwoners (31 december 2006) op een oppervlakte van 806,77 ha of 8.0677km². Honderden jaren terug was het grondgebied van Ekeren veel uitgestrekter dan nu.

Verdeling over de wijken

Ekeren kan ingedeeld worden in vier wijken (bevolkingsgegevens 2008; bron: Studiedienst Stadsobservatie):

• Ekeren-centrum (statistische sectoren P0...) met 10.823 inwoners
• Donk (statistische sectoren P2...) met 5.705 inwoners
• Sint-Mariaburg (statistische sectoren P1...) met 4.372 inwoners
• Leugenberg (statistische sectoren P3... en P5...) met 1.387 inwoners

De wijken Edison, Schoonbroek en Rozemaai (statistische sectoren J9...; 4.536 inwoners) sluiten aan bij Ekeren, maar behoren bij 2030 Antwerpen-3.

Evolutie van het inwonertal

19e eeuw

20e eeuw tot aan herinrichting gemeenten

21e eeuw

• 31 december 2006 : 22.326
• 31 december 2008 : 22.588

Bezienswaardigheden

Historische gebouwen

Station van Ekeren

• Het Hof van Veltwijck
• De Villa Geniets
• De aloude Sint-Lambertuskerk
• Hof De Bist
• Hof van Moretus
• Bistkapel
• Station van Ekeren
• Hagelkruiskapel
• restant Oude Laarhof
• Oude Pastorij Donk
• Voormalige rijkswachtkazerne
• Oud Gemeentehuis Markt
• Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk Sint-Mariaburg

Monumenten Centrum

• Akerbeeld
• De Grote Zee, Hof De Bist
• Monument der gesneuvelden
• Standbeeld Z.M. Leopold II
• Het Hagelkruis
• De Wachtende Muze
• De Literatuurbespeler
• Lentekriebels

Monumenten Sint-Mariaburg

• Beeld van O.L.-Vrouw
• Beeld van het Heilig Hart
• Monument voor de gesneuvelden

Ontspanning

Natuur & Parken

• Veltwijckpark
• Hagelkruispark
• Hof De Bist
• Natuurgebied de Oude Landen (ligt nog in Antwerpen (district), op voormalig -voor 1929- Ekers grondgebied)
• Natuurgebied Bospolder-Ekers Moeras (ligt nog in Antwerpen (district), op voormalig -voor 1929- Ekers en Wilmarsdonks grondgebied)
• Recreatiegebied Muisbroek (Ekerse Putten) (ligt nog in Antwerpen (district), op voormalig -voor 1929- Ekers en Wilmarsdonks grondgebied)

Evenementen

Op de zondag na carnaval wordt in Ekeren een oud folklorespel beoefend : gansrijden, waarbij ruiters op boerenpaarden trachten de kop van een in een net opgehangen dode gans af te trekken. Wie daarin slaagt is voor één jaar koning van de inrichtende vereniging. De gansrijdersvereniging van Ekeren heet De Lustige Gans, welke in 2007 voor het eerst, na een onderbreking van zeventig jaar, het gansrijden in Ekeren inrichtte. De naam van de vereniging verwijst naar een Ekerse gansrijdersmaatschappij uit het begin van de twintigste eeuw. Het gansrijden wordt ook beoefend in de andere polderdorpen ten noorden van Antwerpen: Hoevenen, Stabroek, Lillo, Berendrecht en Zandvliet.

Op de eerste zaterdag van maart gaat sinds 1973 doorheen het centrum van Ekeren een internationale carnavalstoet uit, ingericht door de Ekerse carnavalvereniging De Bierpruvers.

Op de zondag voor Pasen wordt in Ekeren een variant van het gansrijden te paard beoefend : hanenrijden, waarbij de gans vervangen is door een haan en de paarden door fietsen. Het Ekerse hanenrijden wordt sinds 1979 ingericht door de carnavalvereniging De Bierpruvers, in navolging van een traditie die in Ekeren bestond in de jaren 1946-1955.

Sinds 1999 wordt in Ekeren in de loop van augustus een gratis muziekfestival georganiseerd : Cirque@taque, in een organisatie van de vereniging Cirque@. De eerste jaren ging het festival door op de parochie- en scoutsterreinen in de wijk Bunt. Sinds 2006 vind Cirque@taque plaats op de zogenaamde Evenementenweide in het park Hof de Bist in de wijk Donk.

In de loop van het jaar zijn er in de verschillende wijken van Ekeren wijkfeesten. Zo zijn er de Mariaburgse Feesten in Sint-Mariaburg, de Buntse Feesten op de Bunt, en de Nobele Dagen van de Donk in Ekeren-Donk.

Politiek

Vóór de fusie

Burgemeesters

• 1794-1795 : Petrus Van Leemput
• 1795-1803 : Petrus Josephus Van Sweden
• 1803-1807 : Petrus Franciscus Tillieux
• 1807-1811 : Emmanuel Cuylen
• 1811-1822 : Jacobus Josephus Wilhelmus Mertens
• 1822-1823 : Petrus Joannes Hennen
• 1823-1830 : Antoon Kannekens
• 1830-1835 : Joannes Franciscus Lauwers
• 1835-1837 : Andres Franciscus Ceusters
• 1837-1848 : Petrus Josephus Mertens
• 1848-1881 : Frans Harrewyn
• 1881-1882 : Henri Gabriel Verhoeven
• 1882-1884 : Cornelius Besseleers
• 1884-1894 : Emile Guyot
• 1894-1918 : August Scheyvaerts
• 1918-1936 : Jozef De Weerdt
• 1936-1958 : Jozef Aertssens
• 1958-1965 : Jos Craeybeckx
• 1966-1970 : Amedé De Baere
• 1971-1981 : Frans Palinckx
• 1981-1982 : Frans Tiest

Districtsraad

De Ekerse districtsraad telt 19 zetels.

Uitslagen van de districtsraadsverkiezingen

Op 8 oktober 2000 werden de eerste districtsraadsverkiezingen voor het gemeentedistrict Ekeren gehouden.

De onderlijnde getallen vormen de hieruit onderhandelde bestuursmeerderheid.

De volgende districtsraad wordt 6 jaar later op 14 oktober 2012 gekozen.

Districtscollege

Verkeer en vervoer

Ekeren telt twee spoorwegstations op de spoorlijn van Antwerpen naar Roosendaal: station Ekeren en station Sint-Mariaburg. Het station Antwerpen-Noorderdokken, langs spoorlijn 12 en spoorlijn 27A, ligt op voormalig Ekers grondgebied. De Ekerse spoorweghaltes station Ekeren-Brug en station Leugenberg, op spoorlijn 27A, zijn nu gesloten voor reizigers.

Ekeren ligt ook langs de autosnelweg A12 Antwerpen - Bergen op Zoom en de autosnelweg A1 Antwerpen - Breda.

De gewestweg N114 loopt dwars door het dorp en verbindt de N180 Noorderlaan in Antwerpen met de N11 in Stabroek. Ten zuiden van de Sint-Lambertuskerk is de N114 gesplitst. De N114a vormt de noordelijke rijrichting.

Trivia

De inwoners van Ekeren staan ook onder hun bijnaam "Bierpruvers" bekend, vanwege de vele brouwerijen die zich eertijds op het grondgebied van de oude heerlijkheid Ekeren bevonden. De Ekerse carnavalvereniging De Bierpruvers dankt haar naam aan de bijnaam van de Ekerenaars.

De Ekerse Putten in het Antwerpse recreatiedomein Muisbroek, die door de NMBS als waterbevoorradingsputten voor het station Antwerpen-Noord (toen nog station Oorderen geheten) werden gegraven, liggen voor drievierden (het oosten van de Grote Put en de Kleine Put geheel) op voormalig Ekers grondgebied. Het westelijk gedeelte van de Grote Put ligt op het voormalige grondgebied van het verdwenen polderdorp Wilmarsdonk.

De Ekerse begraafplaats in de Driehoekstraat is gelegen op een plaats die vanouds De Vink genoemd werd. "Iemand naar de vink dragen", voor "begraven worden", is een typisch Ekerse uitdrukking die door vele Ekerenaars nog gebruikt wordt, vooral dan door de oudere generatie. Het stadsmagazijn tegenover de begraafplaats heet ook "De Vink".

Partnersteden

Naast de Antwerpse partnersteden is Ekeren ook nog verzusterd met:

• Andernach (Duitsland), sinds 1979

Bekende Ekerenaars

• Toby Alderweireld, voetballer
• Thomas Cammaert, acteur
• Libera Carlier, schrijver
• Björn Daelemans, voetballer
• Frans Daneels, bisschop
• Filip Dewinter politicus
• Jacob Duym, dichter en historicus
• Ulrik Edward Geniets, abt
• Frank Focketyn, acteur
• Lode Geysen, toneelregisseur
• Dora van der Groen, actrice
• Peter Van Gucht, stripauteur
• Edwig Van Hooydonck, wielrenner
• Alfons Jeurissen, schrijver
• Alfons Matthysen, bisschop
• Hugo Matthysen, zanger en schrijver
• Ferdinand Pauwels, kunstschilder
• Anton Peters, acteur en regisseur
• Ben Rottiers, acteur
• Björn Smits, voetballer
• Kristof Snelders, voetballer
• Erwin Van Pottelberge, striptekenaar
• Pascal Vyncke, schrijver, webmaster
• Bart Van Zundert, voetballer