06/02 - Vlaamse bouwmeester Marcel Smets schetst architectuurbeleid tot 2010
"Kwaliteit moet omhoog"

(GvA) - "Pleidooi voor een dienstbare architectuur", zo luidt de beleidsnota tot 2010 van de Vlaamse bouwmeester Marcel Smets. Een van zijn aandachtspunten is het erfgoed. Smets ijvert voor een monumentenbeurs, waarmee de overheid de privé kan stimuleren om het erfgoed te bewaren door het een gepaste hedendaagse bestemming te geven. Achttien projecten heeft hij hiervoor geselecteerd, o.a. de Catershoeve inb de Catershoflaan, het Predikherenklooster in Mechelen en de Sint-Bernardusabdij in Hemiksem.

De uit 1716 stammende Catershoeve in de Catershoflaan is een van de gebouwen die de nieuwe bouwmeester op het oog heeft voor zijn erfgoedprogramma

In het Vlaams Parlement verduidelijkte Marcel Smets zijn visie op het bouwmeesterschap en de behoefte aan architecturale kwaliteit in Vlaanderen. In zijn werkwijze schuift hij enkele prioriteiten naar voor.

De Open Oproep blijft. Hiermee selecteert de Vlaamse bouwmeester ontwerpteams voor opdrachten op het vlak van landschapsarchitectuur, stedenbouw en bouwkunde. De bouwheren zijn meestal de Vlaamse overheid en de Vlaamse openbare instellingen, maar ook lokale overheden. De opdrachten zijn zeer divers: van een masterplan voor de Scheldekaaien in Antwerpen, een inrichtingsplan voor de Prosperpolder in Beveren tot de Boekentoren in Gent en een Borstelmuseum in Izegem. Op een webstek wil hij alle projecten tonen, met alle ingediende ontwerpen. Voor de Meesterproef van jonge ontwerpers ziet Smets liever dat ze zich zouden concentreren op een stad, een site.

Verder wil de bouwmeester een sterkere kwaliteitsbewaking als de overheid zelf niet bouwt en dat is steeds vaker het geval, onder andere door de groeiende publiek-private samenwerking. "Maar de ontwerpen die worden aangeboden, moeten goede dingen zijn. Een keuze maken uit de minst slechte projecten, is geen keuze voor kwaliteit", vindt Marcel Smets. Een sterk voorbeeld vindt hij het Militair Hospitaal in Antwerpen, dat omgebouwd wordt tot een woonzone.

Ook voor infrastructuur moeten sterke referentieprojecten de basis vormen. De ingediende ontwerpen mogen qua kwaliteit niet lager liggen dan de referentieprojecten. Bij de Lange Wapper in Antwerpen zien we dat je hierdoor een hoger kwalitatief niveau bereikt bij de ontwerpen. We hebben meer voorbeeldprojecten nodig. Vlaanderen heeft de neiging te veel een underdog te willen zijn. Je hoort te vaak en te snel 'Ja maar, zal dat project wel gaan?'. Als besturen merken dat het elders in Vlaanderen kan, zullen ze er zelf meer in geloven. De stationsomgeving van Leuven is een dergelijk voorbeeldproject.

Marcel Smets

"We hebben genoeg goede architecten, maar we hebben behoefte aan prima bouwheren. De prijs van de bouwheer kan een stimulans vormen." Recente winnaars zijn het gezondheidshuis prostitutie van het Antwerpse stadsbestuur en de herinrichting van het stationsplein door het gemeentebestuur van Sint- Niklaas.

Marcel Smets wil gemeenten helpen om complexe projecten te regisseren. "Meestal slagen de lokale diensten er niet in om een zodanig complex project tot een goed einde te brengen. Zowel voor als na heb je kwaliteitsbewaking nodig. Het zou goed zijn om tussen de architect en de opdrachtgever een tussenfiguur te plaatsen, die het proces van project naar realisatie opvolgt en ook de dialoog met de bevolking en/of actiegroepen verzorgt."

Vijf aandachtspunten
De Vlaamse bouwmeester schuift vijf aandachtspunten naar voor.

1. Infrastructuur
"Verkeersinfrastructuur en openbaar vervoer functioneren vandaag als publieke ruimte, waar de mensen zich vrij kunnen bewegen. Dit vergt aandacht voor de inrichting en de landschappelijke inpassing van bruggen en wegen, fiets- en voetgangersverbindingen, tram- en buslijnen, wachtaccommodaties en -perrons, steigers en kaaien", aldus Smets. De eerste resultaten zijn volgens hem zichtbaar bij het ontwerp van de Temsebrug en de Lange Wapper.

Een van de belangrijke nieuwe opgaven is de reeks van bruggen over het Albertkanaal binnen het Masterplan Antwerpen. "Dit moeten geen prestigeprojecten zijn, maar ze moeten wel ingepast worden in de omgeving." Ook de aanpak van de zwarte punten hoort hier bij.

2. Scholen
"Vlaanderen heeft een miljard euro voor de bouw van 200 scholen. Deze inhaaloperatie biedt de kans om de school als een thuis te creëren en dienstbaar te maken voor de lokale samenleving."

3. Sociale woningbouw
Marcel Smets wil geen geïsoleerde sociale woningbouw, al spreekt hij liever over gesubsidieerde woningbouw. "We moeten potentiële gettovorming vermijden om geen toestanden als in Parijs of de Bijlmer in Nederland te krijgen. De enclave van de sociale woningen moet vlotter worden ingepast in een stedelijke omgeving."

4. Erfgoed
"Het is belangrijk erfgoed te bewaren door het een gepaste hedendaagse bestemming te geven. We denken monumenten te behoeden voor verval door ze te beschermen. Ondertussen staan er nogal wat van die beschermde gebouwen leeg. Dat komt onder meer omdat we vooral zeggen wat niet mag bij een monument. Essentieel is erfgoed een nieuwe bestemming te geven. Een oordeelkundige invulling garandeert het bestendig onderhoud. Daarom ben ik voorstander van een monumentenbeurs. Voor beschermde privéprojecten die leeg staan zou de overheid een haalbaarheidsstudie kunnen financieren. Zo kunnen we nagaan welke interventies mogelijk zijn zonder dat het specifieke karakter van het gebouw wordt aangetast en zien we welke functies er eventueel kunnen."

Smets selecteert alvast achttien projecten die in aanmerking komen. Zoals de NMBS-goederenloods in Essen, Catershoeve in Merksem, Hof ter Beke in Wilrijk, de Sint-Bernardusabdij in Hemiksem of het Predikherenklooster in Mechelen.

5. Landschappen
"Landschap wordt het uitgangspunt voor architectuur. Nu is het vaak de restruimte. Als we naar de open ruimte in Vlaanderen kijken, dan zien we een beleid voor landbouw en natuur. Maar 85% van de open ruimte is noch landbouw, noch natuur. Dat betekent dat de Vlaamse overheid voor 85% van de open ruimte geen beleid heeft. Het is een reden waarom Vlaanderen er zo uitziet. Ik wil de publieke en de privépartners ertoe aanzetten het landschap niet langer als buffer of restfunctie te beschouwen, maar al essentieel bestanddeel van een integraal project", stelt Marcel Smets.

Kurt Tuerlinckx

www.vlaams-bouwmeester.be